De aandacht naar binnen gericht

Het belangrijkste in yogabeoefening is aandacht. Yoga gaat over bewustwording van jezelf, je leert jezelf van binnenuit kennen. Om je bewust te zijn van jezelf, van hoe je geest en lichaam werken en wat de wisselwerking tussen beide is, zul je de aandacht naar binnen moeten richten en ’het voelen’ of je tastzintuig moeten ontwikkelen.  Dat lijkt makkelijker dan het is omdat we doorgaands gewend zijn de aandacht naar buiten te richten op wat er om ons heen gebeurt. En wanneer we de aandacht naar binnen richten zullen we al gauw merken dat er een vrijwel constante stroom van gedachten in onze geest aanwezig is die al onze aandacht opeist. Yogabeoefening vraagt, zeker in het begin, alertheid en inzet van je. Het evenwicht tussen denken en voelen is bij de meeste van ons verstoord omdat we voornamelijk mentaal ingesteld zijn en ons gevoelsorgaan of tastzin hierdoor grotendeels verwaarloosd  hebben. Je lichaam en je vermogen om te voelen zijn echter de basis waarmee je in het leven staat en een goed ontwikkeld lichaamsbewustzijn is onontbeerlijk voor innerlijke groei en ontwikkeling.

Een belangrijk aspect in de yogabeoefening is het tot rust brengen van de geest (‘het denken’), evenals het gezond en soepel maken van het lichaam en het vinden van een evenwicht tussen beide. Het woord yoga is afgeleid van het Sanskriet woord ‘yuk’ en betekent samenbrengen of verenigen: het verenigen van lichaam en geest. Lichaam en geest zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en in constante wisselwerking met elkaar. Iedere ervaring of gedachte (iedere beweging in het denken) geeft een reactie in het lichaam. Een emotie als woede is hier een sterk voorbeeld van, denk maar eens aan de keren dat je behoorlijk kwaad was over iets en je lichaam letterlijk kolkte van de spanning.  En evenzo heeft het lichaam weer invloed op je manier van denken, zo zul je met een gespannen of vermoeid lichaam anders tegen dingen aan kijken dan wanneer je lichaam ontspannen en fit aanvoelt.

Hoewel sterke emoties duidelijk merkbaar in het lichaam zijn, zijn we ons van de veel subtielere reactie vaak nauwelijks bewust. Eigenlijk zijn we niet meer zo gewend om te voelen of om bewust te zijn van wat er in ons lichaam gebeurt. Onze aandacht wordt grotendeels opgeslokt door wat er buiten ons gebeurt. En als we de aandacht naar binnen richten worden we al gauw in beslag genomen  door een constante stroom van gedachten. 

Door deze onbewustheid van het lichaam kunnen zich gemakkelijk spanningen vastzetten wat stijfheid en verkramping veroorzaakt. Dit kost veel energie en kan uiteindelijk zelfs ziek maken. Organen raken soms letterlijk afgekneld en functioneren niet meer optimaal. De energiestroom wordt afgeremd en spieren kunnen door verkramping pijnlijk en stijf aanvoelen. Vaak dragen we onbewust een hele ballast aan spanning met ons mee: onverwerkte emoties die zich in ons vast hebben gezet en die ons dagelijks op allerlei (subtiele) manieren beïnvloeden.

Aandacht
Het doen van yoga is voornamelijk het verleggen van de aandacht. Waar de aandacht normaal gesproken gericht was op de buitenwereld of in beslag werd genomen door gedachten, ga je nu bewust de aandacht op het voelen van je lichaam richten. Yogaoefeningen helpen je hierbij om ieder deel van je lichaam waar te kunnen nemen en minder afgeleid te worden door de gedachtestroom. Door je weer bewust te worden van je lichaam, dat wil zeggen door de aandacht te richten op het voelen (je tastzin) leer je ontdekken waar spanning zit en kun je deze los laten. Je zult merken hoeveel energie er vrij komt door het steeds dieper loslaten van spanning en wat voor bevrijdende invloed dit heeft op je geest. Er komt letterlijk ruimte vrij.

Grenzen verruimen
Yoga is een proces van bewustworden naar bewust zijn. Bewust worden zou je kunnen zien als het observeren van jezelf en het aftasten van je persoonlijke grenzen. Wanneer je jezelf waarneemt doe je dit meestal aan de hand van de grenzen die je hierin tegenkomt.  Bijvoorbeeld bij het doen van een yogaoefening voel je het lichaam het duidelijkst door de grens die het aan je stelt. Het is jouw persoonlijke afbakening: tot hier en niet verder.  Omdat ons lichaamsbewustzijn vaak slecht ontwikkeld is zijn we gauw geneigd over deze grenzen heen te gaan, we voelen ze nauwelijks meer. Vaak wordt ons pas iets duidelijk als we klachten krijgen als vermoeidheid, verlies aan weerstand of het gevoel nergens meer toe te komen.  Het fysiek over grenzen gaan staat vaak gelijk aan het niet respecteren van je mentale grens: het ‘over je heen laten lopen’.

Door het doen van yoga leer je grenzen voelen en deze respecteren. En alleen vanuit dit respect is het mogelijk om werkelijk te ontspannen en innerlijk te groeien. Met respect omgaan met jezelf betekent dat je niet veroordeelt maar accepteert wat er is en niet de intentie hebt om dit te veranderen of ervoor weg te lopen. Je laat toe hoe je je op dat moment voelt, je laat toe hoe je lichaam reageert . Toelaten is de basis van werkelijke ontspanning, zowel mentaal als fysiek.

Wanneer de spieren zich ontspannen verruimt je fysieke grens zich van binnenuit en word je zonder veel inspanning soepeler.  Dit is duidelijk voelbaar in oefeningen waarin je deze grens van spierspanning tegenkomt.  Door deze met aandacht te voelen ben je in staat om los te laten en te verruimen.

Je grens verruimen is iets anders dan over je grens heengaan. Je grens verruimen betekent dat je innerlijke groeit, je staat jezelf toe om ‘groter’ te zijn, door toe te staan wie je werkelijk bent, hoe je je werkelijk voelt en hoe jouw lichaam nu eenmaal in elkaar zit en reageert. Over een grens heengaan betekent dat je geen respect hebt voor je werkelijke gevoelens en lichamelijke conditie. Hiermee trek je jezelf uit een evenwicht en verlies je je innerlijke kracht.

De aandacht die yoga van je vraagt is een open, onbevooroordeelde aandacht waarin je volledig in het nu aanwezig bent. Je zou ook kunnen zeggen: een onpersoonlijke aandacht. Het is jezelf waarnemen (voelen, observeren) zonder hier een oordeel over te geven, zonder er iets van te vinden. Je zult merken hoe sterk de neiging is om ergens iets van te vinden, of om jezelf of een ander ergens op te veroordelen. Deze neiging zit nu eenmaal sterk in de meeste van ons verankerd maar zegt niets over de werkelijkheid of over dat wat er nu bij jou aanwezig is. Het vraagt dan ook enige inzet van je om de aandacht om te buigen van buiten naar binnen en van denken naar voelen en om je niet te verliezen in een oordeel of idee over iets.  

Je bewust zijn van je lichaam en hier zorg voor dragen is een ware kunst, maar zal je helpen een basis in jezelf te vinden waar je ieder moment naar terug kan keren. Een basis van waaruit werkelijke groei en (zelf) vertrouwen mogelijk is.